Nieuws

Blijf op de hoogte van alles wat er in de boekenwereld gebeurt.

Boekenweetje: Coster, Gutenberg of Chang?

14-01-2016

De boekdrukkunst is een van de belangrijkste uitvindingen uit de geschiedenis. Maar wie geldt de eer: een Nederlander, Duitser of Chinees?


Eerste bladzijde uit de Gutenbergbijbel
Soms krijgen op verschillende plekken verschillende mensen hetzelfde goede idee. Zo zal het ook met de boekdrukkunst zijn gegaan. Want geef toe: boeken met de hand overschrijven, zoals monniken in de middeleeuwen deden, dat is toch geen doen?! Dat moet makkelijker kunnen, dachten verschillende mensen.

Blokdruk
In de elfde eeuw al schijnt in China Pi Chang in de weer te zijn geweest met het drukken van Chinese karakters. Rond dezelfde tijd, vanaf het jaar 1000, hadden ze in Europa ook iets bedacht: blokdruk. In een houten blok werden alle letters van een pagina uitgesneden, vervolgens met inkt bestreken en afgedrukt. Net zoals bij een linosnede.

Losse letters
Het was een vooruitgang, maar nog niet het echte werk. Ga maar na: schoot je mes even uit, kon je weer helemaal opnieuw beginnen. Niet echt handig dus. Om nog maar te zwijgen van de immense stapel houtblokken die je verzamelde - zelfs een dun boekje van 100 bladzijden leverde toch altijd een stapel van 100 blokken op.
De echte verbetering kwam toen iemand op het idee kwam om losse letters te gaan gebruiken. Je moest nog steeds pagina voor pagina leggen, met loden lettertjes uit een letterkast. Maar een vergissing was snel hersteld en de letters kon je na het drukken hergebruiken.

Wil de ware uitvinder opstaan
Nederland claimde lang de eerste te zijn: hun Laurens Janszoon Coster was de uitvinder van de boekdrukkunst. Harde bewijzen waren er echter niet. Daarom heeft Duitsland gewonnen: Johannes Gutenberg geldt algemeen als de uitvinder van de boekdrukkunst. Zijn eerste, tussen 1452 en 1455 gedrukte boek, de Gutenbergbijbel van ruim 1200 pagina´s, is wereldberoemd. Tegenwoordig heb je Gutenberg-project: een groeiende digitale bibliotheek met gratis elektronische boeken. In Haarlem kun je trouwens gewoon twee standbeelden van Coster vinden, Dus een beetje beroemd is hij nog wel. En Chang? Die had de pech met Chinese karakters te moeten werken. Daarvan waren er destijds een slordige 47.000. Dan zijn 26 letters net even wat handiger. (BR)