Nieuws

Blijf op de hoogte van alles wat er in de boekenwereld gebeurt.

Boekenweetje: Het oudste Nederlandse liefdeslied

11-02-2016

Je wist het misschien niet, maar Nederlands is een heel romantische taal. Een van de oudst bekende in het Nederlands geschreven zinnen kwam uit een liefdesliedje. Neergepend nota bene door een monnik.


Spreken en schrijven
Heel lang was het Nederlands vooral een spreektaal. De meeste mensen konden niet lezen en schrijven. En degenen die het wel konden, die schreven bijna altijd in het Latijn. In de kloosters penden monniken oude kerkelijke teksten over op perkament. Dat deden ze met een ganzenveer en inkt. Na een dag had een beetje ijverige monnik vijf tot zes vellen volgeschreven - inderdaad, monnikenwerk.

Een liefdesnestje op papier
Af en toe moest de monnik zijn veer aanscherpen en daarna de punt uitproberen. Een Vlaamse monnik in een Engels klooster deed dat rond 1100 ook. Hij schreef midden in de tekst waaraan hij bezig was gewoon even wat woorden die in hem opkwamen. Aan zijn penneproef danken we een van de oudste en mooiste zinnen uit het Nederlands:

‘Hebban olla vogala nestas hagunnan hinase hic anda thu, wat unbidan we nu?´Dat betekent letterlijk: ‘Hebben alle vogels nesten begonnen, behalve jij en ik; wat wachten wij nu?´ Of zoals we nu zouden zeggen: ‘Alle vogels zijn al aan het nestelen, behalve jij en ik; waar wachten we nog op?´ Het Oudnederlandse ‘vogala´ werd ‘vogels´, maar verder is er niets nieuws onder de zon.

Oud, ouder, oudst
Die monnik pende dat dus neer rond 1100. Maar er zijn oudere zinnetjes bekend. Zo zijn er de Wachtendonckse psalmen, ergens tussen 900 en 1000 in het Oudnederlands geschreven. Nog ouder zijn de zinnetjes in de Oudsaksische doopgelofte waarmee mensen in gebieden die door de christelijke Franken veroverd waren, hun oude Germaanse geloof moesten afzweren. Bijvoorbeeld: ‘ec gelobo in got alamehtigan fadaer´ (ik geloof in God de almachtige vader). Dan zitten we eind 8e eeuw, dus een slordige drie eeuwen voor onze Vlaamse monnik. Vanwege de romantiek houden wij het lekker op ‘hebban olla vogala´ als oudste Nederlandse zinnetje.

Zwijmelen op hebban olla vogala? Beluister dan dit Klokhuisliedje.