Taal- en leesproblemen

Leren lezen: bij de een gaat het vanzelf, voor de ander is het een moeizaam proces. Om het plezier niet te verliezen, is het belangrijk dat kinderen boeken aangeboden krijgen die passen bij hun niveau, hun leeftijd en hun belangstelling. Er is veel bekend over taal- en leesproblemen zoals dyslexie, en er bestaan allerlei hulpmiddelen en methodes die kinderen helpen makkelijker en beter te leren lezen. Hier vind je een verzameling links naar informatie, geschikte boeken en hulpmiddelen.

Makkelijk Lezen

De meeste Bibliotheken hebben een Makkelijk Lezen Plein, een hoek waar toegankelijke boeken met uiteenlopende AVI-niveaus, dyslexieboeken, luisterboeken en soms Daisy-Roms te vinden zijn. Voor veel tips voor kinderen, jongeren, ouders, leerkrachten en bibliothecarissen: Makkelijk Lezen Plein. Er staat ook een overzicht op van Bibliotheken die zo’n speciale hoek hebben ingericht.
Veel boeken hebben een speciaal Makkelijk Lezen vignet. Dat wil zeggen dat ze beoordeeld zijn op toegankelijkheid voor de doelgroep. Het vignet staat in het boek, maar in de Bibliotheek ook op de rug van het boek.
Een aantal Bibliotheken heeft een fysieke, specifieke plek voor v(mb)o-jongeren en werkt met 4You!. Op de website vinden bibliotheekmedewerkers een collectiedatabase en informatie over de inrichting en het beleid van een 4you!
Leesplein heeft een selectie boeken die geschikt zijn voor kinderen die meer moeite hebben met leren lezen: Makkelijk lezen.
Meelezen met een cd waarop het boek wordt voorgelezen, kan een goede oefening zijn op weg naar meer zelf lezen. Op Leesplein staat een titeloverzicht in de lijst Luisterboeken.

terug naar boven

Boeken op leesniveau

Het AVI-niveau is een indeling die gebruikt wordt om boeken voor beginnende lezers te ordenen op moeilijkheidsgraad. Het gaat om de moeilijkheid van de tekst, niet van de inhoud. Vanaf AVI-START bouwt het op per half leerjaar dat een kind verwacht wordt dit leesniveau te bereiken, van midden groep 3 (M3) tot eind groep 7 (E7). Naast AVI is er het niveau CLIB, dit staat voor het leesbegrip. Kinderen die op een ander tempo leren lezen, hebben ook boeken nodig die aansluiten bij hun belevingswereld. Er verschijnen steeds meer boeken die hier rekening mee houden, en lage AVI-niveaus combineren met een hogere CLIB of uitdagendere inhoud. Kijk in de Leespleinrubriek Boeken op leesniveau.

terug naar boven

Laaggeletterdheid

Tel mee met Taal

Tel mee met Taal is een landelijk actieprogramma van de ministeries van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Het actieprogramma richt zich op het voorkomen en bestrijden van laaggeletterdheid en het bevorderen van lezen, in aanvulling op het reguliere onderwijs. Tel mee met Taal ondersteunt hiermee gemeenten, taalaanbieders, werkgevers, bibliotheken en maatschappelijke organisaties met instrumenten en methoden, kennis en expertise. De ambitie van Tel mee met Taal is om organisaties die een rol spelen bij de bestrijding van laaggeletterdheid, leesbevordering en het voorkomen van taalachterstanden met elkaar te verbinden en kennisuitwisseling te ondersteunen.
Op de landelijke, interactieve website vind je actuele informatie over Tel mee met Taal en tevens goede voorbeelden vanuit de praktijk, tools en methodieken op het gebied van laaggeletterdheid en leesbevordering: Tel mee met Taal.

terug naar boven

Stichting Lezen & Schrijven

Door beter te leren lezen en schrijven vergroten de kansen op een gezond en gelukkig leven. Stichting Lezen & Schrijven maakt laaggeletterdheid onderwerp van gesprek bij publiek en politiek en werkt aan het voorkomen ervan. De stichting stimuleert en ondersteunt onderzoek, publiceert regelmatig en helpt bij het organiseren van doelgerichte acties. Samen met honderden partners voert de stichting onder meer projecten uit om laaggeletterden te vinden en te scholen. Meer informatie: lezenenschrijven.nl.

terug naar boven

Leesbeperkingen

Dyslexie

Er bestaan speciale uitgaven voor dyslectici. Meestal hebben die een aangepast lettertype, waardoor de letters minder snel omgewisseld worden. Vaak hebben deze uitgaven een rustige bladspiegel en soms ook vereenvoudigde tekst. Er is een grote variatie in die uitgaven, bekijk per boek of het geschikt is. Op Leesplein staat ‘Dyslexie-uitgave’ vermeld achter de titel.
Duidelijke informatie over achtergronden, protocollen, aanpak en wettelijke regels over wat bijvoorbeeld vergoed wordt door de gemeente vind je op de website Steunpunt Dyslexie. De website is een initiatief van oudervereniging Balans en biedt veel handvatten voor aanpak op school en thuis.
Voor kinderen met een leesbeperking zoals dyslexie biedt Passend Lezen een eigen website: Superboek. Via deze site kunnen ze gesproken boeken beluisteren. De dienstverlening is gratis, mits er een leesbeperking is.

terug naar boven

Slechtziendheid

Een luisterboek of gesproken boek kan slechtziende kinderen helpen toch van lezen te genieten. Meelezen met een Daisy-Rom kan een goede methode zijn om meer oefening en vertrouwen op te bouwen. Anders dan bij een gewoon luisterboek, kan je bij de Daisy-Rom navigeren in de tekst naar pagina’s, hoofdstukken en rubrieken. Daarnaast is de afspeelsnelheid aan te passen.
Bij de bibliotheekservice Passend Lezen zijn gesproken boeken, brailleboeken, hoorspelen, kranten of tijdschriften bestellen. Voor kinderen met een leesbeperking zoals slechtziendheid biedt Passend Lezen een eigen website: Superboek. Via deze site kunnen ze gesproken boeken beluisteren. De dienstverlening van deze twee websites is gratis, mits er een leesbeperking is. Een andere bron van informatie is de website Onbeperkt Lezen.
Stichting PrentenboekenPlus ontwikkelt prentenboeken voor visueel beperkte kinderen waarbij de cognitieve, emotionele en sociale functie van een verhaal centraal staan. Ook geven ze deze boeken uit. In de prentenboeken wordt ondermeer gebruik gemaakt van braille en tactiele illustraties. Meer informatie: PrentenboekenPlus.
Er worden mondjesmaat ook boeken uitgegeven met grotere lettertypes. Op Leesplein staat een lijst boeken waarvan een grote-letteruitgave verschenen is: Grote-Letterboeken.

terug naar boven

Gehoorproblemen

Kinderen die niet of slecht kunnen horen, hebben daar last van bij hun taalverwerving. Lezen speelt voor hen daarom een (nog) grotere rol in de taalverwerving. De Nederlandse Federatie van Ouders van Dove kinderen (FODOK) houdt zich bezig met leesbevordering t.b.v. dove kinderen en jongeren. De producten die daaruit voortkomen zijn ook geschikt voor niet-dove kinderen met een lees- of taalachterstand. FODOK verzorgt keuzelijsten met boeken die geschikt zijn voor de doelgroep. Voor meer informatie, zie de website van FODOK.
Er bestaan nog allerlei andere oorzaken die taalverwerving beperken. Die kunnen het (leren) lezen belemmeren. Meer informatie over gehoorproblemen en andere taalontwikkelingsstoornissen is te vinden op de website van Hoormij.
Tot slot biedt Taalcanon.nl interessante informatie over taalverwerving in het algemeen en dingen die anders lopen in het bijzonder.

terug naar boven

Hulpmiddelen

Er zijn voor kinderen met leesproblemen allerlei digitale hulpmiddelen ontwikkeld. Software die digitale teksten voorleest, bijvoorbeeld, en woorden en zinnen markeert tijdens het lezen zodat het kind mee kan lezen. Programma’s die lesboeken inscannen en kinderen ondersteunen bij het maken van aantekeningen of tools die kinderen helpen oefenen op hun zwakke punten. Lexima en Woordhelder zijn bedrijven die deze producten aanbieden.
Leesletters is een online winkel die gespecialiseerd is in niet-digitale hulpmiddelen om het lezen te oefenen, zoals wisbordjes, letterspelletjes, leeslinialen en wonderpennen. Daarnaast heeft de winkel ook een actuele selectie boeken voor dyslectici.

terug naar boven

Meer informatie onderwijs en Bibliotheken

Stichting Lezen heeft een reeks doeltreffende brochures over verschillende facetten van leesbevordering. Ze zijn digitaal te lezen op hun website.
De Stichting Leerplanontwikkeling (SLO) besteedt op SLO Nederlands uitgebreid aandacht aan de aanpak van leesproblemen, met een begrippenlijst en een overzicht van boeken, artikelen, methodes en technieken.
Specifiek over dyslexie is voor scholen is de website Masterplan Dyslexie ingericht, in opdracht van het ministerie van OCW. Hier vinden onderwijzers alle informatie over protocollen, hulpmiddelen, vergoedingen en wet- en regelgeving.
Praktischer en breder ingestoken is Leesplan, een programma van Stichting Lezen dat kinderopvang en scholen naast informatie over (na)scholing en leesprojecten, alle handvatten biedt om een effectief leesbevorderingsplan op te stellen.

terug naar boven