Interviews

Marijke Bos

01-01-2011

Marijke Bos, Stichting Lezen, is projectleider Voor- en Vroegschoolse Educatie en projectleider van BoekStart. Dit programma wil het lezen met heel jonge kinderen bevorderen én ouders samen met hun jonge kinderen laten genieten van boeken. BoekStart wordt vanuit de Openbare Bibliotheek geïnitieerd in samenwerking met gemeente, consultatiebureau en kinderopvang om ouders en kinderen vanaf het allereerste begin met (het lezen van) boeken in aanraking te brengen.


Waarom al voorlezen aan zulke jonge kinderen?
´Samen met een boekje bezig zijn, ook met hele jonge kinderen, is leuk, gezellig en leerzaam. In deze volgorde: natuurlijk is het goed voor de taalontwikkeling, maar het plezier staat voorop. Het lichamelijk contact, meebewegen op liedjes en rijmpjes maken een baby rustig. Vanaf 3 à 4 maanden kun je al met baby´s boekjes kijken en ermee spelen, laten ontdekken wat een boekje is, erbij praten, aanwijzen. Zo ontstaan dagelijkse routines rondom boekjes en lezen. Bovendien is uit verschillend nationaal en internationaal wetenschappelijk onderzoek gebleken hoe goed al heel vroeg samen lezen is voor de taalontwikkeling, de woordenschat en de sociaal-emotionele ontwikkeling.´

Vanaf dat het programma BoekStart na de pilotfase officieel van start ging in 2009, doen er inmiddels al 400 bibliotheken mee. Wat is het geheim achter dit succes?
´De boodschap is heel goed, het is een nieuw programma en ouders ontvangen een mooi product. De kracht ligt ook hierin dat het een landelijk programma is, alle deelnemende bibliotheken werken met hetzelfde programma en dezelfde producten. Deze landelijke uitstraling zorgt voor herkenbaarheid.´

Wat is de rol van de samenwerkingspartners?
´De samenwerkingspartners geven een groter draagvlak aan het project. Wij willen zoveel mogelijk ouders met hun jonge kinderen bereiken en de partners bekleden sleutelposities binnen het veld. Er is ook een wisselwerking: de bibliotheek kan op haar beurt iets betekenen voor het consultatiebureau, de kinderopvang en de gemeente. Bijvoorbeeld boeken of andere informatie leveren over onderwerpen als opvoeding of kinderen en echtscheiding, informatie- of ouderavonden verzorgen of groepen ontvangen. De gemeente heeft als taak om kinderen binnen hun gemeente kansrijk op te laten groeien. Werken met BoekStart past prima binnen deze taak. De Jeugdgezondheidszorg en kinderopvang zijn organisaties waar veel ouders komen, zodat er via die weg zoveel mogelijk ouders met jonge kinderen bereikt kunnen worden.´

Wat maakt BoekStart zo speciaal?
´Baby´s werken ontwapenend, ze zijn schattig en leuk. Bij officiële openingen van BoekStartvestigingen, waar vaak namens de gemeente een wethouder aanwezig is, zie je direct vertederende reacties. De meeste leesbevorderingsprojecten zijn gericht op peuters en oudere kinderen. Baby´s vormen een nieuwe groep in de bibliotheek: opeens staan er kinderwagens geparkeerd voor de balie.´

Hoe wordt BoekStart door ouders ontvangen?
´BoekStart wordt heel positief door ouders ontvangen. Er gaat vaak een wereld voor hen open. Er zijn zoveel mooie en recente boeken te leen. Er zijn ouders die al heel lang niet in de bibliotheek zijn geweest. Regelmatig hoor ik dat zij zich al verheugd hebben op het voorlezen, maar dat zij niet gedacht hadden dat nu al met hun baby te kunnen doen. Stichting Lezen heeft de Universiteit Leiden opdracht gegeven om de effecten van BoekStart te onderzoeken. Het onderzoek is in het voorjaar 2010 gestart en gaat in totaal twee en een half jaar duren. Onderzocht wordt of een voorleesinterventie als BoekStart naast effecten op korte termijn, zoals meer activiteit rond boekjes en meer bibliotheekbezoek, ook effecten op lange termijn sorteert op voorlezen en woordenschat. Hiertoe wordt een BoekStartgroep vergeleken met een even grote niet-BoekStartgroep. Dan kunnen we echt gaan kijken of ouders door BoekStart meer gaan voorlezen dan ouders die niet met het programma in aanraking komen.´

Hoe ‘lees´ je een boekje aan een baby voor?
´Baby´s kunnen heel intensief met boekjes bezig zijn. Al met 3 maanden kunnen ze gefixeerd naar een plaatje kijken, vooral zwart-witcontrasten trekken de aandacht. Het enige wat je hoeft te doen is het boekje goed stilhouden en de baby de tijd geven rustig te kunnen kijken. Steeds een ander plaatje is niet nodig. Let goed op je kindje en reageer daarop. Als het zijn hoofdje wegdraait of de oogjes sluit, wordt het teveel. Geef het dan rust en laat het boekje later nog eens zien. Een baby van een maand of zes gaat al echt onderzoeken door bijvoorbeeld op een boekje te sabbelen. Stoffen knisperboekjes met flapjes zijn leuk om aan te frummelen, daar kunnen ze heel lang zoet mee zijn. Nu kun je al van alles bij de plaatjes vertellen, dingen aanwijzen, of zingen. Kijk waar de aandacht naar uitgaat en speel daar op in. Het doet een baby plezier te merken dat de eigen initiatieven worden gevolgd en benoemd, het geeft hem bevestiging. Met een maand of tien kun je met kartonnen boekjes beginnen. De baby raakt meer gericht op de inhoud. Tussen voorlezer en kind kan intensieve interactie plaatsvinden. Op deze manier gaat het begrijpen dat wat er geschreven staat, gelezen kan worden: het begin van ontluikende geletterdheid. Een kind van rond 1 jaar gaat merkbaar herkennen wat er op de plaatjes staat en legt verbanden met de realiteit. De vooral nog passieve woordenschat wordt hiermee verrijkt. Met kinderen van ruim een jaar kun je aanwijzen, benoemen en na laten zeggen. Kijk maar hoe snel ze daarbij zelf het initiatief gaan nemen! Neem als volwassene wat gas terug, je bent algauw zelf heel veel aan het woord. Een dreumes moet de tijd krijgen te verwerken wat hij ziet, dus wacht af wat het zelf doet en sluit daarbij aan.´

Wat is jouw persoonlijke leestip voor jonge kinderen?
´Ik gebruik zelf vaak het boekje Voor de kleine Poppedeine en de grote Bimbam (Leopold) met versjes en rijmpjes. Vooral ‘Tikke takke tonen´ en ‘De sterretjes aan de hemel´ doen het bij kleintjes goed voor bijvoorbeeld het slapen gaan. Heel handig dat het verdeeld is in thema´s. Als een baby iets ouder is, zo met negen maanden, zijn kiekeboespelletje heel erg leuk. Boekjes met flapjes lenen zich daar goed voor. Het liefst van stof, want het is voor die kleintjes nog moeilijk of een flapje naar rechts, links, boven of beneden omhoog geklapt moet worden, waardoor een kartonnen boek al gauw sneuvelt. Helaas zijn er nog niet zoveel stoffen boekjes met flappen.´

Wat zou je graag nog in het kader van BoekStart gerealiseerd willen zien?
´Heel belangrijk is de inbedding van BoekStart binnen bibliotheekbeleid en binnen gemeentelijk beleid, zodat het programma niet stopt als het project afloopt na 2011. Het liefst zou ik zien dat álle bibliotheken meedoen en dat ouders zoals in Engeland, waar het programma Bookstart al langer loopt, erom gaan vragen.

BoekStart wordt in het kader van Kunst van Lezen in opdracht van het Ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschap uitgevoerd door Stichting Lezen en het Sectorinstituut van Openbare Bibliotheken.

Klik hier voor de themalijst Babyboekjes, met een overzicht van ruim 100 plastic badboekjes, stoffen boeken, kartonboeken en eenvoudige prentenboeken, die bij BoekStart gebruikt worden.

(JvdH)