Interviews

Interview: Alex Boogers gaat op scholentournee

19-09-2016

Alex Boogers gaat deze week mee op de scholentournee van Literatour. Bea Ros vroeg hem wat hij jongeren vooral wil meegeven.



Foto: Friso Keuris
Waarom doe je mee aan de scholentour?
Niet omdat ik het per se leuk vind of omdat ik vermoed dat leerlingen vol ongeduld op mij zitten te wachten. Maar ik vind het belangrijk om te doen. Meestal als ik op scholen kom, zie ik een groep ongeïnspireerde mensen tegenover mij. Daarin schuilt voor mij dan de uitdaging: krijg ik ze mee of niet?

En hoe krijg je ze geïnteresseerd?

Als je de afstand groot houdt en je opstelt als De Schrijver die het licht gaat aansteken, dan gaat het niet werken. Het gaat ook niet werken als je daar gaat staan als wijze oude man. Of als iemand die even een kunstje komt vertonen. Dan zijn ze weg, daar is geen fuck aan. Jongeren voelen het wanneer het gemeend is. Ik sta gelijk naakt voor ze, in al mijn eerlijkheid. Ik heb geen vaste lezing die ik eruit ram, maar pas me aan bij wat ik tegenkom. Ik durf op mijn bek te gaan. Altijd zijn er leerlingen die na afloop naar me toe komen en zeggen: ‘Ik dacht dat het saai zou worden, maar ik vond het best wel tof.´ Dat is winst.

Uit je schotschrift De lezer is niet dood blijkt dat je geen hoge pet op hebt van het literatuuronderwijs op scholen. Wat deugt er niet?
Bij ons op school kwamen vroeger nooit schrijvers, Ik was ook niet geïnteresseerd in boeken en lezen. Het ging alleen maar over de grote drie, Reve, Mulisch en Hermans, van hen hingen drie stoffige foto´s in de klas. Hett ging helemaal nergens over, dat literatuuronderwijs. Ik geloof niet dat dat heel erg is veranderd. Leerlingen pakken voor hun leeslijst nog steeds de dunste boeken, Oeroeg en Het gouden ei. Ik heb niets tegen die boeken, ze zijn prachtig, maar het leidt tot zo weinig. Leerlingen beantwoorden braaf de vragen die leraren over de boeken stellen en spelen het spelletje mee. Als de leraar aan jongeren vraagt wat literatuur met hen doet, zeggen ze ‘niets´. Wat heeft het dan voor zin? Scholen moeten ervoor zorgen dat er beleving ontstaat, laten zien dat lezen leuk en belangrijk is.

Waarom is het belangrijk?
Omdat een verhaal iets met je kan doen. Mijn stelling: het is niet cool om niet te lezen.
Onwetendheid is geen deugd. Zeggen: ik lees niet en ik mis het niet, maakt je niet tot een rijker mens. Als je geen verhalen leest, snap je werkelijk niets van de wereld. Door te lezen leer je mensen kennen en oorzaak en gevolg begrijpen. Dat opent allemaal kleine vensters op de wereld en als je ooit zelf in het echte leven zoiets meemaakt, ontdek je: goddomme, het is nog waar ook.

Hoe ben je zelf lezer geworden?
Moeizaam. Ik ben opgegroeid in een ongeletterd milieu, mijn moeder was praktisch analfabeet. Op school had ik dezelfde aversie tegen lezen als iedereen. Op een gegeven moment las ik een boek over het leven van Muhammad Ali. Ik kende hem van tv en was een groot bewonderaar van hem, ik bokste zelf ook. Het was een ontdekking. Ik kon me letterlijk niet voorstellen dat er een andere manier was om dingen over iemand te ontdekken dan via de tv. Nu had ik dat boek en de wereld ging dieper voor me leven. Dat heeft een leraar me niet kunnen vertellen, dat een boek een wereld voor je kan openen. En dan kreeg ik ook nog te horen: dat boek mag je niet lezen voor je lijst. Wat een armoede! Om jongeren aan het lezen te krijgen werkt lichte dwang met inspiratie wel, heb ik gemerkt.

Vertel eens
Toen ik op de mavo zat, gaf een leraar Duits me Kafka in handen. Hij zei: ‘Misschien is het te moeilijk, maar ik vind het echt iets voor jou, volgens mij kan het iets betekenen voor jou. Ik vond het vaag en saai, maar las toch door, omdat hij het voor mij uitgekozen had. En op een gegeven moment ontdekte ik: dit is waar literatuur om gaat. Heel stiekem had hij me bewogen een boek te lezen. Ik geloof echt in de rol van de leraar, die moet het vuur aansteken.

En dat vuur hoop jij bij minstens een leerling per klas ook aan te steken?

Nou, ik hoop eigenlijk drie per klas.

Je bent niet alleen lezer, maar ook schrijver geworden. Hoe ging dat?
Op intuïtieve wijze. Dat kan ik niet duiden. Ik schreef, maar geen idee waarom ik dat moest doen. Kijk, als je in Amsterdam-Zuid opgroeit en thuis grote boekenkasten staan en je ouders literaire vrienden hebben, dan is je pad al geplaveid. Dat geldt voor arbeiderskinderen zoals ik niet. Ik kon met wat ik schreef niet naar mijn ouders. Ik had ook geen intellectuele vrienden bij wie ik kon aan komen met ‘kijk eens wat ik nu geschreven heb´. Dus ik hield het voor mezelf en schaamde me ervoor. Pas toen ik een vriendin kreeg, durfde ik het haar toe te vertrouwen. Zij heeft me ertoe aangezet het op te sturen naar een uitgever. Mijn uitgever was de eerste, buiten mijn vriendin, die iets van me las.

Wat voor soort schrijver ben je?
Ik ben ook als schrijver een vechter. Ik ram een boek erdoor. Het duurt lang voor ik begin te schrijven, maar eenmaal begonnen ram ik door. Ik mis het talent om dat uit te spreiden. Ik heb haast. Ik moet een boek in een maand door schrijven, maar ik heb er wel heel lang over nagedacht. Je hebt schrijvers die zeggen tien jaar aan een boek gewerkt te hebben, daar geloof ik niets van! Hoe kan je dat nou?

Veel herschrijven misschien?
Ik herschrijf in mijn hoofd. Het verhaal zit in grote lijnen in mijn hoofd en al schrijvend krijgt het verhaal het laatste woord. Soms slaan de paniek en angst toe, maar dat zijn juist de magische, bijna mysterieuze momenten van het schrijven. Dan moet je talent zich manifesteren.

Heb je schrijftips voor jongeren met schrijfambitie?
Jezus! Lastig. Je moet je eigen waarheid volgen. Onderzoek, graaf, ploeter, zwoeg, leer, denk en op het moment dat het anders moet worden gedacht en geleerd, doe dat dan. Wees niet bang het anders te doen. Zonder dat dat anders-doen dan weer een maniertje wordt.

Lees meer over leven en werk van Alex Boogers