Interviews

Interview: Jowi Schmitz zoekt altijd de vrijheid

01-06-2017

Haar jongerenroman Weg is genomineerd voor de Dioraphte Jongerenliteratuur Prijs. Bea Ros praat met schrijfster Jowi Schmitz over weglopen, vrijheid en schrijvend leven.



Gefeliciteerd met je nominatie. Wat betekent die voor je?
Toen mijn redacteur me belde met het nieuws, was mijn eerste gevoel: ik word gezien, mijn boek is opgemerkt. Ik hoop dat deze nominatie me meer lezers oplevert, want dat is toch waarom je schrijft, om gelezen te worden.

De prijzen zijn onderdeel van Literatour, de Boekenweek voor jongeren. Heb je iets met zo´n campagne?
Weg is mijn eerste jongerenroman. Als ik schrijf, denk ik nooit na over voor wie het is. Als het af is, plakt mijn uitgever er een leeftijd op. Maar ik vind verhalen voor jongeren gigantisch belangrijk. Juist omdat ze opgroeien in een beeldcultuur. Zaken als doorzettingsvermogen, vechtlust, jezelf zijn en dapperheid zijn onzichtbaar. Je kunt er geen foto van maken en ermee scoren op Facebook of Instagram. Maar dit zijn juist de belangrijkste dingen in het leven. Dat uitbijtergevoel van je eigen weg zien te vinden.

Uitbijter, dat woord gebruik je in Weg ook. Wat is het precies?
Officieel is het een wiskundige term: in elk onderzoek zitten cijfers die zo sterk afwijken dat ze niet meegeteld worden. Toen ik dat woord voor het eerst hoorde, dacht ik wow, er is een naam voor mij! Ik vind trouwens dat ook de afwijkende cijfers meegeteld moeten worden, maar goed, ik herkende me in dat gevoel de dingen anders te willen doen dan de rest. Anders te zijn dan anderen. Volgens mij zal iedere jongere iets van zichzelf in dat woord herkennen.

Weg gaat over weglopen van huis en is gebaseerd op je eigen ervaringen. Waarom liep jij weg?
Om vrij te kunnen zijn. Ik ben van huis weggelopen toen ik 14 was. Ik ging niet meteen naar het buitenland, maar ging in een kraakpand wonen waar ik al mensen kende. Op mijn 16e, 17e zei ik: ik ga naar Spanje. Ik riep heel hard: ik ga ontdekken of ik overal in de wereld welkom ben. Mensen om me heen zeiden: jij met je grote mond, je zult het nog wel merken. Maar ik heb het toch onderzocht en het lukte. Overigens is Weg geen handboek voor weglopen hoor. Het is vooral een verhaal over je eigen weg vinden.

Wat is voor jou de essentie van weglopen?
Ik wilde weten wat vrijheid is en wat het oplevert. Moet je dan echt alles opgeven en raak je alles kwijt? En is het wel zo leuk? Mijn boek is een ontdekkingstocht over die vragen.

Een mooie zin in je boek vond ik: ´Wel leuk die vrijheid, maar ze mogen er wel eens een richtingaanwijzer bij zetten.´ Ofwel, vrijheid is allesbehalve alleen maar leuk?
Vrijheid is dat doen wat past bij je eigen karakter, maar soms weet je niet precies wie je bent. En past iets wat gisteren paste, morgen nog steeds? Vrijheid is misschien wel per definitie tijdelijk. Robin probeert van alles uit, slaapt een nacht in een park en sluit zich bij muzikanten aan. Na iedere ervaring, of die nou leuk is of niet, trekt ze weer conclusies over vrijheid en over zichzelf. En dat brengt haar verder. Het gaat erom dat je onderweg bent en dingen uit durft te proberen. Dan ben je in beweging en ontdek je je verlangens en wie je zelf bent. Dus lef hebben is het belangrijkste.

Heb je bij het ouder worden een balans gevonden tussen blijven en weglopen?
Het belangrijkste wat ik heb geleerd, is dat je je verlangens onder ogen moet zien, maar ook eerlijk moet zijn tegen jezelf. Weglopen is voor mij niet vluchten of de kop in het zand steken, je moet naar jezelf blijven kijken. En soms zeggen: ik kan dat wel willen, maar het past niet bij me of ik kan het niet. Verder was ik vroeger bang dat mensen heel saai worden als ze ouder worden. Dan hebben ze bijvoorbeeld geen tijd meer om tot diep in de nacht in de kroeg te zitten en te praten over van alles en nog wat. Nu ik zelf ouder ben, weet ik dat je dan gewoon andere dingen doet, en die zijn niet per se saaier of slechter.

Heb ik nou goed begrepen dat in een eerste versie van Weg de hoofdpersoon een jongen was?
Er zijn heel veel versies van dit boek geweest. In de eerste versie was de hoofdpersoon een meisje. Proeflezers zeiden toen: zo´n meisje dat wegloopt, is dat niet eng? Straks wordt ze verkracht. Toen heb ik er een jongen van gemaakt, maar dat werkte helemaal niet. Dus werd het weer een meisje.

Hoe bouw je een boek op als je aan het schrijven bent?
Ik ben niet zo´n planner, ik leer mijn hoofdpersoon al schrijvend kennen. Het verhaal ontwikkelt zich als een vriendschap. Als ik dan een tijdje met mijn hoofdpersoon op reis ben, kijk ik terug en ga ik knippen en scheren. In dit boek is bijna alles gewijzigd. Ik heb zelfs nog een half boek geschreven waarin Robin 26 is en vol verbittering terug in Nederland, en dan terugblikt. Maar dat verhaal lukte voor geen meter. De uiteindelijke versie is veel positiever en meer open. Robin weet wat ze wil en de lezer weet: die komt er wel.

Is weglopen niet heel eng?
Ja, dat is heel eng. Maar alles wat nieuw is, is eng. Tegelijkertijd is het een bevrijdende en geruststellende gedachte dat je overal kunt wonen waar je wilt.

Heb je een droomplek?
Ik woon op dit moment in Amsterdam en dat vind ik een prima basisplek, ik ben er heel tevreden mee.

Tot slot twee keuzevragen voor jou. Als eerste: weglopen of blijven?
Moeilijk. Op dit moment zeg ik: blijven, maar wel schrijven. Als schrijver kun je alles worden wat je wilt Voor eventjes leef je in een andere wereld. Het is dus het ideale beroep voor een beroepsweglopers.

Als kind schreef je verhalen over een cavia, in Weg komt een kauwtje voor. Welk dier kies je?
Hahaha, een kauwtje natuurlijk. In bijna al mijn boeken komen vogels voor. Dat doe ik niet expres, die duiken steeds weer op. Waarschijnlijk omdat ze kunnen vliegen.

Lees nog meer over leven en werk van Jowi Schmitz.