Interviews

Interview: Margaretha van Andel

01-09-2016

Haar nieuwe boek In transit speelt zich af in het jaar 2275. Bea Ros praat met schrijfster Margaretha van Andel over de maakbare mens en hoe eng of mooi dat is.



In transit gaat over een wereld met twee soorten mensen: de gieren zijn hoog ontwikkeld en gebruiken grauwers als proefdieren om zelf nog beter te worden. Hoe kwam je op dit bijzondere gegeven?
Ik ben altijd gefascineerd geweest door de vraag wat mensen tot mensen maakt. Ofwel: wat is het menselijke in de mens? Elke mens heeft goede en slechte kanten. Welke kant gaat overheersen en door welke invloed? Mijn boek gaat over het maakbare van mensen. Dat soort ontwikkelingen zie je ook al in de werkelijkheid. Ik vraag me zelf echt af of dat niet ten koste gaat van juist onze menselijkheid. Al schrijvende probeer ik dat te verkennen.

Over welke ontwikkelingen heb je het dan?
Bijvoorbeeld experimenten rondom genetische verbetering van mensen. In China proberen wetenschappers DNA zo te bewerken dat embryo´s hiv-vrij zijn. Dat is mooi natuurlijk, maar stel dat ze verder gaan en ook andere dingen gaan aanpassen?Wetenschappers praten steeds meer over ouderdom als een ziekte en hoe je die zou kunnen behandelen. Ik betwijfel of mensen onsterfelijk kunnen worden, maar levensverlenging lijkt er zeker aan te komen.

Wat heb je al schrijvende ontdekt?
Het roept meer vragen dan antwoorden op. Die technologische ontwikkelingen zijn fascinerend, hebben ook iets heel onbehaaglijks. Stel, je plant iemand uit de 17e eeuw in onze samenleving, die zou omvallen van verbazing, maar nog wel steeds de mens als mens herkennen. Maar stel dat ik over 250 jaar een kijkje mag nemen. Is die herkenning er dan nog steeds? .. Maar al schrijvende bedacht - of misschien hoopte - ik ook: hoe anders de nieuwe mensen in mijn verhaal ook zijn, ze kunnen nog steeds keuzes maken. Dat is waar ik op uitgekomen ben.

Jouw hoofdpersonen doen dat uiteindelijk ook, al is Levya in het begin wel erg goedgelovig.
Dat heb ik met opzet gedaan. Ik denk dat veel mensen gemakshalve blijven geloven in wat hen altijd is voorgehouden. Levya wil niet te diep over de dingen nadenken. Hij is een echte puber die het leven lekker over zich heen laat komen en wel ziet wat er gaat gebeuren. Zijn vriend Rheijn twijfelt juist heel veel, maar onderdrukt dat, hij wil er niet aan. Maar uiteindelijk kiest hij ervoor die twijfel wel serieus te nemen. Ik vind dat het mooie van YA-boeken: je probeert precies dat punt te vangen waarop mensen heel bepalende keuzes maken.

In je vorige boek Ik is het maken van keuzes zelfs hoofdthema.
Ja, al wil ik geen zware boodschappen in mijn boeken proppen. Maar het grote effect van beslissingen en hoe anders je leven kan zijn als je andere beslissingen had genomen, dat vind ik belangrijk om over na te denken. Ik zit ook wel eens te denken hoe mijn leven eruit zou hebben gezien als ik toen en toen iets anders gedaan had.

En? Heb je echte keuzes gemaakt of liepen dingen in je leven zoals ze liepen?
Van allebei een beetje. Ik wilde bijvoorbeeld altijd al graag reizen en iets van de wereld zien. Maar het goede moment moest zich wel aandienen. Ik heb tien jaar in Pakistan gewoond en ik ben ontzettend blij dat ik daar ben beland. Het heeft me een ander beeld van de wereld gegeven. Vroeger dacht ik vrij zwart-wit, nu zijn er meer grijstinten. De verschillen tussen mensen zijn niet wezenlijk, het menselijke is overal ter wereld hetzelfde. Daarom is het jammer dat moslimlanden door IS en een in verhouding kleine groep extremisten zo negatief in het nieuws komen. Ik kwam juist veel tolerantie tegen in Pakistan bijvoorbeeld mensen die ons tijdens de ramadan gewoon overdag ietste eten aanboden. Maar dit soort dingen hebben helaas minder nieuwswaarde dan aanslagen en dreiging.

Weer terug naar je boek: waarom heb je de grauwers in hun technologische ontwikkeling zo ver terug laten vallen? Het lijkt wel alsof ze in de middeleeuwen leven.
Dat leek me het meest logisch. Als het mogelijk wordt de mens te perfectioneren of langer te laten leven, zal niet iedereen daarvan gaan profiteren. Dan wordt het vermoedelijk een kwestie van geld en macht. De mensen die daar niet over beschikken zullen waarschijnlijk automatisch afzakken. In mijn boek heb ik het nog schrijnender gemaakt. De gieren zetten de grauwers bewust weg als mindere mensen, als apen zelfs. Dat is overigens geen science fiction, dat gebeurt nu en het gebeurde in het verleden. Ook in de Tweede Wereldoorlog werden groepen mensen als minderwaardig bestempeld en soms zelfs gebruikt voor medische experimenten.

Zijn kennis en vooruitgang dan alleen maar gevaarlijk?
Nee, integendeel. Het gebrek daaraan is veel gevaarlijker.. Voor mij is Aags wereld ook niet ideaal. Aag wil zich ontwikkelen, maar de grauwers vinden het zoeken naar kennis verdacht en bedreigend. Leven is bij hen teruggebracht tot overleven.

Wat zou je uit beide werelden willen meenemen naar jouw leven?
De natuur uit de wereld van Aag. En van de gieren de techniek, ook al heb ik daar een dubbel gevoel over. Het is spannend dat er zoveel kan, zoals een kijkje in elkaars brein nemen. Maar je moet het wel ten goede gebruiken.

Lees meer over het leven en werk van Margaretha van Andel.

Wil je kans maken op een gratis exemplaar van In transit? Ga dan naar de Facebookpagina van uitgeverij Lemniscaat.