Interviews

Patrick Ness

01-09-2013

Deze maand verschijnt Lawaai dat nooit stopt, het derde en laatste deel van de Chaos-trilogie. Bea Ros praatte met schrijver Patrick Ness over messy minds, pratende dieren en de hunkering van tieners.



Foto: Bea Ros
Je had al enkele boeken voor volwassenen geschreven. Waarom wilde je een boek voor jongeren schrijven?
‘Dat heb ik niet zo van tevoren bedacht, dat is al schrijvende ontstaan. Ik wilde een boek schrijven over de overdaad aan informatie en lawaai om ons heen, met overal internet en mobieltjes. Ik dacht: wat nou als je daar niet aan kunt ontsnappen en iedereen alles van iedereen weet? En hoe is dat voor iemand die jong is? Zo ontstond het idee van Herrie en Chaos. Verder wilde ik altijd nog eens proberen een hoofdpersoon een eigen taaltje of dialect mee te geven, net zoals Russell Hoban in zijn prachtige roman Riddley Walker heeft gedaan. Ik laat mijn hoofdpersoon Todd een soort gebroken Engels praten. Je probeert wat uit en het werkt niet, nog een keer en het werkt weer niet en toen opeens had ik een stem gevonden die wel werkte. Na honderd bladzijden dacht ik: dit is waarschijnlijk een verhaal voor jongeren. Ik zie geen harde grens tussen schrijven voor jongeren of volwassenen, hoor. Mijn theorie is: als de hoofdpersoon een volwassene is die terugkijkt op zijn jeugd is het een boek voor volwassenen en als de hoofdpersoon echt een jongere is, is het een YA-boek.´

Hoe herinner jij je dat gevoel van adolescent zijn?
´Als een age of yearning, een fase van hunkeren en verlangen. Je wilt en wenst altijd meer dan er is. Het is zware periode, je hebt fantastische, maar ook afschuwelijke dagen. Het is de zegen en vloek van de adolescentie dat je die gevoelens ervaart alsof ze voor eeuwig zijn. Je vangt een glimp op van het volwassen bestaan, maar je bent zelf nog niet volledig volwassen. Alles verandert, de veiligheid in je leven verdwijnt. Adolescenten zijn altijd chaotisch en daardoor fascinerend. Dat is geen negatief waardeoordeel, chaos kan inspirerend en vruchtbaar zijn, het is gewoon een fase waar je doorheen moet.´

In de Chaostrilogie wilde je per se pratende dieren. Waarom eigenlijk?
‘Ik erger me altijd aan pratende dieren in boeken, dat zijn niets anders dan als dieren vermomde mensen. Ik wilde het eens anders doen, grappiger. Ik wilde de stem van een hond laten horen en er toch een echt dierenkarakter van maken. Dus laat ik Todds hond Manchee praten over dingen die honden belangrijk vinden, zoals eten en poepen en hoe opgewonden hij is als hij Todd ziet.´

Het is inderdaad heel grappig, maar ook heel vertederend. Als lezer ga je echt
houden van Manchee.

‘Dat is goed om te horen! Het is inderdaad niet alleen een grap, want Manchee wordt
uiteindelijk een geliefd personage en hij doet wat elke hond het liefst zou willen doen: zijn baasje redden.´

In je verhaal kunnen mensen zich niet kunnen afschermen voor andermans gedachten. En die gedachten zijn bepaald niet geordend. Kijk je zo aan tegen de menselijke geest?
´Ja. We hebben messy minds: ons brein is een rommelig oord vol tegenstrijdigheden en losse eindjes. We denken en voelen en fantaseren echt niet in keurige zinnen. Stel je voor dat je dat allemaal zou kunnen horen! Dat is de Herrie. Zoals Todd zegt ‘Herrie is een ongefilterde man, en zonder filter is een man gewoon chaos op poten.´ Ondanks alle kennis van hersenwetenschappers weten we nog steeds niet hoe onze geest werkt.´

Van je hoofdpersonen lijkt Todd de onhandige en Viola de verstandige, later blijken ze allebei sterke en zwakke kanten te hebben.
´Daar ben ik blij om dat je dat zegt. Ik heb geprobeerd complex en diepgaande hoofdpersonen te schrijven, geen oppervlakkige of single motivated tieners. Dat klopt ook niet met hoe de meeste jongeren zijn. In veel jongerenliteratuur is de mannelijke hoofdpersoon moedig en verstandig, dat wilde ik niet. Todd is rommeliger en chaotischer. Maar Todd en Viola zijn beide even slim en aardig en vergissen zich beide net zo vaak. Dat komt vooral in het tweede deel naar voren, dat gaat het over de vraag hoe iemand radicaal kan worden. Dat gaat niet van de een op de andere dag, maar voltrekt zich in kleine stappen, elke stap lijkt de juiste, maar dan begint Viola toch opeens bommen te maken.´

Het eerste deel is helemaal vanuit Todd geschreven, in het tweede deel wisselen de stemmen van Todd en Viola elkaar af en ik heb begrepen dat er in het laatste deel een derde stem bij komt?
´Klopt. De derde stem is die van Spakkel 1017, die zeer kwaad op Todd is. De Spakkels lijken in de oorlog de onschuldige slachtoffers, maar dit deel maakt duidelijk dat dat niet zo is. Goed en kwaad zijn in een oorlog moeilijk te onderscheiden. Mensen doen monsterlijke dingen in naam van het goede. Als tiener zag ik de film All quiet from the western front. Pas halverwege besefte ik dat de hoofdpersonen, met wie je je als kijker identificeert, Duitsers waren, onze vijand. Toen besefte ik voor het eerst dat dingen niet zo simpel en zwart-wit zijn als ze lijken. Dat wilde ik ook in dit derde deel overbrengen.´

Als je zou moeten kiezen, bij wie zou je je dan aansluiten: bij mistress Coyle of burgemeester Prentiss?
´In onze eigen wereld vind ik geen enkele politicus goed genoeg om me bij aan te sluiten. Maar goed, als je me vraagt te kiezen dan toch mistress Coyle. Ze is in wezen niet slecht, daarom is ze interessanter dan een schurk, ze heeft principes. Prentiss is gevaarlijker: hij denkt dat hij goed is, dat is het gevaar van de zekerheid. In het derde deel moet Todd vechten om niet net zoals hij te worden.´

Patrick Ness laat zich tijdens het schrijven graag inspireren door muziek.
Beluister hier de liedjes die hem in de juiste sfeer brachten voor de drie Chaos-boeken:

- Het mes dat niet wijkt: Map of the Problematique (Muse)
Patrick: ‘Dit lied bevat het gevoel van yearning.´

* Het donkere paradijs: Intervention (Arcade Fire)
Patrick: ‘Het woorden passen er helemaal niet bij, maar het gaat me om dat gigantische
kerkorgel in dat letterlijk de ruimte vult´

* Lawaai dat nooit stopt: Idioteque (Radiohead)
Patrick: ‘Al die synthesizers en die stem, dat is zo mooi, really emotional.´

Lees ook het eerste interview met Patrick Ness op Leesplein 15+.